Państwa Unii Europejskiej to obecnie 27 krajów, które łączy wspólne prawo, jednolity rynek i instytucje działające w Brukseli, Luksemburgu oraz Strasburgu. Poniżej znajdziesz pełną listę z podziałem na stolice, lata przystąpienia, walutę i udział w strefie Schengen. Są też państwa założycielskie, kolejne rozszerzenia oraz informacje o krajach kandydujących.
Ile jest państw w Unii Europejskiej i jakie państwa należą do UE?
Unia Europejska liczy 27 państw członkowskich. Ta liczba obowiązuje od 31 stycznia 2020 r., kiedy z UE wystąpiła Wielka Brytania. Wcześniej, po przystąpieniu Chorwacji w 2013 r., wspólnota miała 28 członków. Brexit był pierwszym przypadkiem w historii, gdy państwo opuściło wspólnotę.
Pytanie „jakie państwa należą do Unii Europejskiej” bywa mylone z pytaniem o Europę geograficzną. Na kontynencie jest wiele krajów spoza UE, na przykład Norwegia, Szwajcaria, Islandia, Wielka Brytania, Serbia czy Ukraina. Część z nich jest powiązana z Unią umowami (Norwegia i Islandia należą do Europejskiego Obszaru Gospodarczego), ale nie są jej członkami.
Państwa członkowskie różnią się pod trzema względami, które często pojawiają się w zestawieniach:
- Waluta: część krajów płaci euro, inne zachowały własną walutę, np. złoty, koronę czeską czy forinta.
- Schengen: większość członków uczestniczy w strefie bez kontroli granicznych, ale nie wszyscy.
- Rok przystąpienia: od założycieli z lat 50. po kraje, które dołączyły po 2004 r.
Każdy z tych podziałów pokazuje tabela w następnej sekcji. Członkostwo w UE nie oznacza automatycznie członkostwa w strefie euro ani w strefie Schengen.
Państwa Unii Europejskiej i ich stolice: pełna lista w tabeli
Zestawienie ułożono alfabetycznie. Kolumna „Euro” informuje, czy kraj posługuje się wspólną walutą, a „Schengen”, czy uczestniczy w strefie bez kontroli na granicach wewnętrznych. Rozszerzenia obu stref następują stopniowo, dlatego przy ważnych decyzjach (podróż, wymiana waluty) warto sprawdzić aktualny stan.
| Państwo | Stolica | Rok przystąpienia | Euro | Schengen |
|---|---|---|---|---|
| Austria | Wiedeń | 1995 | tak | tak |
| Belgia | Bruksela | 1958 | tak | tak |
| Bułgaria | Sofia | 2007 | tak (od 2026) | tak |
| Chorwacja | Zagrzeb | 2013 | tak | tak |
| Cypr | Nikozja | 2004 | tak | nie |
| Czechy | Praga | 2004 | nie | tak |
| Dania | Kopenhaga | 1973 | nie | tak |
| Estonia | Tallin | 2004 | tak | tak |
| Finlandia | Helsinki | 1995 | tak | tak |
| Francja | Paryż | 1958 | tak | tak |
| Grecja | Ateny | 1981 | tak | tak |
| Hiszpania | Madryt | 1986 | tak | tak |
| Holandia | Amsterdam | 1958 | tak | tak |
| Irlandia | Dublin | 1973 | tak | nie |
| Litwa | Wilno | 2004 | tak | tak |
| Luksemburg | Luksemburg | 1958 | tak | tak |
| Łotwa | Ryga | 2004 | tak | tak |
| Malta | Valletta | 2004 | tak | tak |
| Niemcy | Berlin | 1958 | tak | tak |
| Polska | Warszawa | 2004 | nie | tak |
| Portugalia | Lizbona | 1986 | tak | tak |
| Rumunia | Bukareszt | 2007 | nie | tak |
| Słowacja | Bratysława | 2004 | tak | tak |
| Słowenia | Lublana | 2004 | tak | tak |
| Szwecja | Sztokholm | 1995 | nie | tak |
| Węgry | Budapeszt | 2004 | nie | tak |
| Włochy | Rzym | 1958 | tak | tak |
W Holandii konstytucyjną stolicą jest Amsterdam, ale rząd i parlament mają siedzibę w Hadze. Przy państwach założycielskich rok 1958 oznacza wejście w życie traktatów rzymskich. Każdy kraj ma też własny język urzędowy, a języki wszystkich państw są oficjalnymi językami UE, co ma znaczenie przy tłumaczeniu aktów prawnych.
Stolice państw to nie to samo co siedziby instytucji unijnych. Komisja Europejska i Rada UE pracują głównie w Brukseli, Parlament Europejski obraduje w Strasburgu (część posiedzeń odbywa się też w Brukseli), a Trybunał Sprawiedliwości UE ma siedzibę w Luksemburgu. Formalnie Unia nie ma jednej stolicy, choć Bruksela bywa tak nazywana nieoficjalnie.
Państwa założycielskie Unii Europejskiej: od węgla i stali do EWG
Państwa założycielskie Unii Europejskiej to sześć krajów: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy. Zawiązały one współpracę w 1951 r., podpisując traktat paryski, na mocy którego powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali. Traktat wszedł w życie w 1952 r. Pomysł był prosty: wspólna kontrola nad przemysłem, który zasilał wojny, miała utrudnić kolejny konflikt między dawnymi przeciwnikami.
Traktaty rzymskie i powstanie EWG
Kolejnym krokiem były traktaty rzymskie, podpisane 25 marca 1957 r. Powołały one Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Weszły w życie 1 stycznia 1958 r. Głównym celem EWG było stworzenie wspólnego rynku, czyli zniesienie ceł i barier w handlu między członkami.
Wspólnoty działały równolegle przez dekady, z czasem łącząc instytucje. Wtedy jeszcze nikt nie mówił o „Unii Europejskiej”, bo ta nazwa pojawiła się później.
Traktat z Maastricht i narodziny Unii
Nazwę Unia Europejska wprowadził traktat z Maastricht, podpisany w 1992 r., który wszedł w życie w 1993 r. Dodał do współpracy gospodarczej elementy polityki zagranicznej, spraw wewnętrznych i przygotował grunt pod wspólną walutę. Euro pojawiło się w obiegu bezgotówkowym w 1999 r., a gotówkowym w 2002 r. Pierwsze państwa strefy euro nie obejmowały jeszcze wszystkich członków.
Rozszerzenia UE: kiedy dołączały kolejne państwa?
Rozszerzenie UE odbywało się falami i każda z nich zmieniała skład wspólnoty. Najliczniejsza była ta z 2004 r., gdy za jednym razem dołączyło dziesięć państw, w tym Polska. Poniższa tabela porządkuje wszystkie etapy.
| Rok | Państwa, które dołączyły |
|---|---|
| 1973 | Dania, Irlandia, Wielka Brytania |
| 1981 | Grecja |
| 1986 | Hiszpania, Portugalia |
| 1995 | Austria, Finlandia, Szwecja |
| 2004 | Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry |
| 2007 | Bułgaria, Rumunia |
| 2013 | Chorwacja |
Dokładna data przystąpienia dziesięciu państw w 2004 r. to 1 maja. Bułgaria i Rumunia weszły 1 stycznia 2007 r., a Chorwacja 1 lipca 2013 r. Wielka Brytania, która dołączyła w 1973 r., wystąpiła 31 stycznia 2020 r. Dlatego w tabeli z listą 27 państw jej nie ma, choć w zestawieniach historycznych nadal się pojawia.
Poszczególne fale miały różne tło. W latach 80. dołączyły kraje południa Europy, które niedawno odbudowały system demokratyczny: Grecja, Hiszpania i Portugalia. W 2004 i 2007 r. wspólnota przyjęła kraje Europy Środkowej i Wschodniej po upadku bloku wschodniego. Osobny przypadek to Niemcy: wschodnie landy weszły do Wspólnot w 1990 r. wraz z zjednoczeniem kraju, bez odrębnego przystąpienia.
Warto odróżnić datę przystąpienia do UE od dat wejścia do strefy euro i strefy Schengen. Polska należy do UE od 2004 r. i do Schengen od 2007 r., ale złotego na euro nie zamieniła. Wejście do strefy euro wymaga spełnienia osobnych kryteriów dotyczących inflacji, długu publicznego, deficytu i stabilności kursu.
Kryteria kopenhaskie i kraje kandydujące do UE
Żeby dołączyć do Unii, państwo europejskie musi spełnić kryteria kopenhaskie, uzgodnione w 1993 r. na szczycie w Kopenhadze. Mają one charakter polityczny, gospodarczy i prawny. Spełnienie ich nie oznacza automatycznego przyjęcia, bo decyzja wymaga jednomyślności wszystkich państw członkowskich.
Kryteria obejmują cztery obszary:
- Stabilna demokracja: instytucje gwarantujące rządy prawa, prawa człowieka i ochronę mniejszości.
- Gospodarka wolnorynkowa: zdolność do konkurowania na jednolitym rynku UE.
- Przyjęcie prawa UE: wdrożenie całego dorobku prawnego Unii, czyli tzw. acquis.
- Zdolność do wypełniania obowiązków członka: w tym zaakceptowanie celów politycznych i gospodarczych wspólnoty.
Negocjacje akcesyjne dzielone są na rozdziały tematyczne i trwają zwykle wiele lat. Kraj kandydujący otrzymuje wsparcie finansowe i doradcze, ale dopiero zamknięcie wszystkich rozdziałów i ratyfikacja traktatu akcesyjnego prowadzą do członkostwa.
Status kraju kandydującego mają obecnie m.in. państwa Bałkanów Zachodnich (na przykład Albania, Czarnogóra, Macedonia Północna i Serbia), a także Turcja, Ukraina i Mołdawia. Zaawansowanie negocjacji jest bardzo różne, a lista zmienia się wraz z decyzjami Rady Europejskiej, dlatego aktualny stan warto sprawdzać na oficjalnych stronach instytucji UE. Kraje takie jak Norwegia, Szwajcaria czy Islandia pozostają poza Unią, choć współpracują z nią w wybranych obszarach.
Jeśli korzystasz z listy do nauki geografii albo przed wyjazdem, zapamiętaj prosty podział: członkostwo w UE, strefa euro i strefa Schengen to trzy odrębne zbiory, które częściowo się pokrywają. Przy planowaniu podróży lub rozliczeń w walucie obcej sprawdź więc osobno, czy dany kraj używa euro i czy obowiązują na jego granicach kontrole. Dane w tabelach opisują stan na moment pisania i mogą się zmienić.
Redakcja serwisu Poszukiwacze Życia od 2025 roku przygląda się różnym obszarom codzienności: kulturze od słuchowisk po teatr współczesny, podróżom po Polsce, sprawom samorządowym i finansom gmin, przemysłowi i automatyzacji, technologiom w domu i firmie, a także sportowi i wnętrzom. Piszemy dla ciekawych świata czytelników, którzy cenią rzeczowe wyjaśnienia. Opieramy się na sprawdzalnych źródłach i aktualizujemy teksty, gdy zmienia się rzeczywistość.
